ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক নেতা: দূৰদৰ্শী শাসক চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য
যদি আপোনাই ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক নেতৃত্বৰ ইতিহাসৰ খোঁজ ল’ব বিচাৰে, তেন্তে আৰম্ভণি কৰিব লাগে চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্যৰ পৰা। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪ শতিকাত তেওঁ কেৱল শক্তি লাভ কৰা নাছিল—তেওঁ সম্পূৰ্ণ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁৰ আগতে, ভাৰত আছিল বিভিন্ন ৰাজ্যৰ সংযোগ, যি প্ৰতিটো নিজৰ নিয়মে চলিছিল। কিন্তু চন্দ্ৰগুপ্তে মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু সকলো অঞ্চলক এক কেন্দ্ৰীয় শাসনৰ তলে একত্ৰিত কৰিছিল। মানুহে তেওঁক ভাৰতৰ প্ৰথম সঁচা ৰাজনৈতিক নেতা বুলি কয়, আৰু সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে যুক্তিসঙ্গত।
চন্দ্ৰগুপ্ত একাকী নাছিল। তেওঁৰ ওচৰত আছিল চাণক্য (কৌটিল্য)—এজন দূৰদৰ্শী পৰামৰ্শদাতা আৰু অৰ্থশাস্ত্ৰৰ ৰচয়িতা, যি ৰাজ্য চলোৱা আৰু ৰাজনীতিৰ জটিল বিশ্বত টিকি থাকিবলৈ কৌশল দেখুৱাইছিল। চাণক্যৰ সহায়ত, চন্দ্ৰগুপ্তে নন্দ বংশক পৰাস্ত কৰি উত্তৰ ভাৰতৰ বিস্তৃত অঞ্চলত শক্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ কেৱল বিজয়ী নহয়; তেওঁ প্ৰশাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, শাসন চলাইছিল, আৰু অঞ্চলটোক কেন্দ্ৰীয় কৰ্তৃত্বৰ স্বাদ দিছিল।
তেওঁৰ শাসনত পৰিৱেশ একেবাৰে পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। বিচ্ছিন্ন ৰজা আৰু শিথিল জোটৰ দিনবোৰ শেষ হৈছিল। চন্দ্ৰগুপ্তে সুচাৰু ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল—কৰসংগ্ৰহ, আইন-শৃংখলা, আৰু স্থায়ী সেনাবাহিনী, যি সাম্ৰাজ্য ৰক্ষা বা বিস্তাৰ কৰিবলৈ সদায় সাজু আছিল। তেওঁ মূলনীতি উপেক্ষা কৰা নাছিল। ব্যৱসায় ফুলাইছিল, কৃষকক সহায় দিছিল, আৰু নতুন ৰাস্তা আৰু পৰিকাঠামো নিৰ্মাণ হৈছিল। ফলাফল? মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য ধনী আৰু স্থিতিশীল হৈছিল।
চন্দ্ৰগুপ্তে আনৰ সৈতে কাম কৰিবলৈও জানিছিল। কেৱল যুদ্ধ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ চুক্তি কৰিছিল আৰু জোট গঢ়িছিল, সেলিউচিড সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে চুক্তিও কৰিছিল যেতিয়া আলেক্সেণ্ডাৰৰ সৈন্যে ভাৰত এৰি গৈছিল। তেওঁ বুজিছিল যে দেশ চলোৱা মানে কেৱল শক্তি নহয়—বুদ্ধি আৰু কূটনীতিৰ দক্ষতাও প্ৰয়োজন।
চন্দ্ৰগুপ্তৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থা সময়ৰ আগত আছিল। তেওঁ বিভিন্ন অঞ্চলৰ কাৰ্য্যসমূহৰ বাবে কৰ্তৃপক্ষ নিযুক্ত কৰিছিল, কৰ সংৰক্ষণৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল, আৰু সমাজ সঠিকভাৱে চলিবলৈ নিয়ম নিশ্চিত কৰিছিল। পাছৰ শাসকে এই ধাৰণা অনুকৰণ কৰিছিল, আৰু ভাৰতীয় ইতিহাসত তেওঁৰ প্ৰভাৱ আজিও দেখা যায়।
জীৱনৰ অন্তত, চন্দ্ৰগুপ্তে অচিন্তনীয় কাম কৰিছিল—তেওঁ ৰাজপদ এৰি জৈন ধৰ্মৰ পথ অৱলম্বন কৰিছিল আৰু আত্মিক উন্নয়নলৈ নিজক উৎসৰ্গা কৰিছিল। তেও পদত্যাগ কৰিলেও তেওঁৰ সাম্ৰাজ্য বৃদ্ধি পাইছিল, বিশেষকৈ তেওঁৰ নাতি অশোকৰ অধীনত, যিয়ে সকলো উন্নয়নক নতুন উচ্চতালৈ লৈ গ'ল।
উপসংহাৰত, চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য কেৱল বিজয়ী বা ৰজা নহয়। তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথম বাস্তৱ ৰাজনৈতিক নেতা—এজন একত্ৰকাৰী, সংগঠক, আৰু যিজনে কৌশল আৰু মানুহক একেলগে বুজিছিল। তেওঁ বহু শতাব্দীৰ বাবে মানদণ্ড স্থাপন কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ দেৱা ভাৰতীয় ইতিহাসত আজিও অমৰ হৈ আছে।
